CPI 9 tháng 2026 tăng 4,52%; để giữ mục tiêu 4,5% cả năm, CPI quý IV phải về khoảng 4,44% so với cùng kỳ, khi Brent đã vượt 115 USD/thùng.
Mục tiêu lạm phát 2026 vẫn giữ được, nhưng biên an toàn gần như đã hết. Theo Cục Thống kê, CPI bình quân 9 tháng đầu năm 2026 tăng 4,52%, đã nhỉnh hơn mức khoảng 4,5% Quốc hội đặt ra. Tính toán của Ginity Research cho thấy để cả năm dừng quanh 4,5%, CPI quý IV/2026 chỉ được tăng khoảng 4,44% so với cùng kỳ, trong khi tháng 9 đã ở 5,08% và giá dầu Brent vượt 115 USD/thùng tối 23/10/2026.
Xăng dầu là phần tăng nhanh nhất trong rổ CPI
Nhiên liệu là lý do chính khiến CPI tháng 9/2026 vượt 5%. Theo thông cáo của Cục Thống kê công bố ngày 3/10/2026, CPI tháng 9 tăng 0,62% so với tháng 8 và 5,08% so với cùng kỳ. Riêng nhóm giao thông tăng 3,97% trong tháng 9/2026, đóng góp 0,4 điểm phần trăm vào mức tăng chung; giá xăng trong nước tăng 9,39% và dầu diesel tăng 4,53% so với tháng 8/2026.
So với cùng kỳ năm 2025, nhóm giao thông tăng 11,67% và góp 1,16 điểm phần trăm, theo cùng thông cáo. Ginity Research tính ra riêng nhóm giao thông đang gánh khoảng 23% lạm phát toàn phần (1,16 chia 5,08). Lạm phát cơ bản tháng 9 tăng 4,45% so với cùng kỳ, thấp hơn CPI chung 0,63 điểm phần trăm, nghĩa là áp lực tập trung ở năng lượng hơn là lan rộng sang mọi mặt hàng.
| Chỉ báo | Giá trị (%, trừ khi ghi khác) | Kỳ | Nguồn |
|---|---|---|---|
| CPI so với cùng kỳ | 5,08% | Tháng 9/2026 | Cục Thống kê |
| CPI bình quân | 4,52% | 9 tháng 2026 | Cục Thống kê |
| Lạm phát cơ bản bình quân | 4,26% | 9 tháng 2026 | Cục Thống kê |
| Nhóm giao thông, đóng góp so với cùng kỳ | 1,16 điểm phần trăm | Tháng 9/2026 | Cục Thống kê |
| Mục tiêu CPI bình quân | Khoảng 4,5% | Năm 2026 | Nghị quyết của Quốc hội |
| Brent | Trên 115 USD/thùng | Tối 23/10/2026 | VnExpress |
Nguồn: Cục Thống kê (3/10/2026), Báo Chính phủ (13/11/2025), VnExpress (23/10/2026).
Hai kỳ giảm giá xăng tháng 10 đi ngược giá dầu thế giới
Giá bán lẻ trong nước đã đảo chiều trước khi giá dầu thế giới hạ nhiệt. Theo số liệu của WiGroup đăng trên 24HMoney ngày 13/10/2026, giá xăng E10 tăng từ khoảng 22.600 đồng/lít đầu tháng 9 lên 28.250 đồng/lít ngày 8/10. Sau đó là hai kỳ điều hành liên tiếp theo chiều giảm.
Kỳ ngày 15/10/2026, E10 giảm 1.225 đồng/lít và giá xăng trong nước không vượt 27.029 đồng/lít, theo Báo Chính phủ; 14 thương nhân đầu mối còn bán thấp hơn giá điều hành từ 300 đến 350 đồng/lít. Đến kỳ ngày 22/10, Báo Chính phủ cho biết E10 giảm tiếp 1.816 đồng xuống 25.213 đồng/lít và E5 giảm 1.610 đồng xuống 25.361 đồng/lít. Cộng hai kỳ, Ginity Research tính E10 đã thấp hơn khoảng 10,8% so với đỉnh ngày 8/10.
Diesel đi theo hướng ngược lại. Cũng ở kỳ 22/10/2026, giá diesel tăng 444 đồng lên 29.550 đồng/lít và mazut tăng 1.238 đồng/kg, theo Báo Chính phủ. Diesel là nhiên liệu của vận tải hàng hóa, nên phần tăng này đi vào giá thành logistics và giá hàng hóa với độ trễ, thay vì hiện ngay trong mục xăng dầu của CPI.
Ở kỳ điều hành 22/10/2026, cơ quan điều hành trích lập Quỹ bình ổn giá 300 đồng/lít với xăng sinh học, bằng tiền ngân sách tạm ứng, theo Báo Chính phủ. Chi tiết này cho thấy mức giá xăng thấp hơn hiện nay một phần được đỡ bằng công cụ tài khóa.
Phép tính cho CPI quý IV: còn bao nhiêu dư địa
Ginity Research ước tính CPI quý IV cần đạt bằng phép tính gần đúng sau: lấy CPI bình quân năm xấp xỉ bằng trung bình 12 mức tăng so với cùng kỳ của từng tháng, rồi giải ngược ra mức trung bình ba tháng cuối năm. Đầu vào là CPI bình quân 9 tháng 2026 tăng 4,52%, theo Cục Thống kê. Phép tính bỏ qua chênh lệch quyền số giữa các tháng, nên sai số có thể vài phần trăm của một điểm phần trăm.
| Kịch bản cả năm 2026 | CPI quý IV so với cùng kỳ cần đạt | So với tháng 9/2026 (5,08%) |
|---|---|---|
| Khoảng 4,5% (mục tiêu của Quốc hội) | Khoảng 4,44% | Thấp hơn 0,64 điểm phần trăm |
| Khoảng 4,8% (kịch bản cao của Bộ Tài chính) | Khoảng 5,64% | Cao hơn 0,56 điểm phần trăm |
| Khoảng 4,66% (nếu CPI quý IV giữ nguyên mức tháng 9) | 5,08% | Bằng mức tháng 9 |
Nguồn: Ginity Research tính từ số liệu Cục Thống kê (3/10/2026) và các kịch bản do Thời báo Tài chính Việt Nam dẫn lời Bộ Tài chính (9/10/2026).
Chỉ cần lạm phát quý IV đứng yên ở mức tháng 9, CPI cả năm 2026 đã vượt mục tiêu khoảng 0,16 điểm phần trăm. Theo Thời báo Tài chính Việt Nam ngày 9/10/2026, Bộ Tài chính đang tính hai kịch bản lạm phát cho năm nay là khoảng 4,5% và 4,8%; con số thứ hai ngầm chấp nhận CPI quý IV quanh 5,6%.
Dự báo của thị trường đang nghiêng về phía cao. WiGroup ước CPI tháng 10/2026 tăng khoảng 0,8% so với tháng 9/2026 và khoảng 5,7% so với cùng kỳ, theo bài trên 24HMoney ngày 13/10. Ước tính này được đưa ra trước hai kỳ giảm giá ngày 15/10 và 22/10, nên số thực tế có thể thấp hơn; Cục Thống kê chưa công bố CPI tháng 10/2026 tại thời điểm viết bài.
Công cụ giữ giá đang chuyển sang tài khóa
Khi giá dầu thế giới tăng mà giá xăng trong nước giảm, phần chênh lệch phải do ai đó gánh. Theo PetroTimes ngày 6/10/2026, Nghị quyết 43/2026/NQ-CP giữ mức thuế ưu đãi cho xăng dầu (gồm ba sắc thuế: nhập khẩu, bảo vệ môi trường, giá trị gia tăng) trong giai đoạn 1/10-31/12/2026. Bộ Tài chính, theo Thời báo Tài chính Việt Nam ngày 9/10, vẫn duy trì miễn, giảm thuế, phí với mặt hàng này.
Chúng tôi xem đây là thay đổi về cơ chế truyền dẫn. Trong năm 2026, giá dầu thế giới đi vào CPI chủ yếu qua giá bán lẻ; ở quý IV, một phần cú sốc được chuyển sang ngân sách và Quỹ bình ổn giá. Cách làm này giữ được chỉ số tháng 10 và 11, nhưng có giới hạn: ưu đãi thuế theo Nghị quyết 43 hết hạn ngày 31/12/2026, và quỹ bình ổn đang được tạm ứng từ ngân sách thay vì từ số dư sẵn có.
Khung pháp lý cũng sắp đổi. Báo Chính phủ ngày 21/10/2026 cho biết văn bản mới về xăng dầu, dùng để thay Nghị định 83, có hạn trình Chính phủ là ngày 10/11/2026. Theo dự thảo, cơ quan quản lý sẽ thôi công bố giá cơ sở theo từng kỳ, còn thương nhân tự quyết giá bán lẻ theo công thức, kèm nghĩa vụ kê khai. Nếu được thông qua, giá trong nước sẽ bám giá thế giới sát hơn, và độ trễ vốn giúp làm mềm cú sốc sẽ ngắn lại.
Lãi suất phụ thuộc vào kết quả CPI cuối năm
Lạm phát quyết định dư địa của chính sách tiền tệ. Theo VnExpress ngày 23/10/2026, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã chỉ đạo hệ thống hạ 1,5-2 điểm phần trăm mặt bằng lãi vay với khoản vay sản xuất, kinh doanh, trong khi lãi suất cho vay bình quân tháng 9/2026 là 10,9%. Bối cảnh lãi suất và tỷ giá đã được phân tích trong bài lãi suất, tỷ giá cuối 2026.
Theo phép tính của Ginity Research ở trên, nếu CPI quý IV/2026 bám sát kịch bản 5,6%, lãi suất thực (lãi suất danh nghĩa trừ lạm phát) vẫn dương, nhưng khó để NHNN nới thêm qua công cụ điều hành. Ngược lại, chúng tôi giả định giá E10 giữ quanh mức 25.213 đồng/lít của kỳ 22/10/2026 đến cuối năm; khi đó CPI quý IV có cơ hội tiến gần ngưỡng 4,44% và yêu cầu giảm lãi suất cho vay có thêm cơ sở. Các phân tích vĩ mô khác của Ginity nằm tại chuyên mục Vĩ mô.
Ba rủi ro có thể làm phép tính sai
- Giá dầu: VnExpress dẫn Deutsche Bank ngày 23/10/2026 cho rằng thị trường dầu đã chuyển từ dư cung 1,7 triệu thùng/ngày sang thiếu 1,8 triệu thùng/ngày; ngân hàng này đưa ra kịch bản Brent khoảng 130 USD/thùng năm 2027 nếu chiến sự kéo dài và 74 USD nếu ngừng bắn. Kịch bản cao sẽ khiến hai kỳ giảm giá tháng 10 khó lặp lại.
- Diesel và giá vận tải: mức tăng 444 đồng/lít ngày 22/10/2026 chưa xuất hiện trong CPI tháng 9; độ trễ sang giá hàng hóa có thể kéo dài sang tháng 11 và 12.
- Giá dịch vụ do Nhà nước quản lý: theo PetroTimes ngày 6/10/2026, phương án của Bộ Tài chính là giữ nguyên giá dịch vụ y tế, giáo dục, và giá điện cũng được đặt mục tiêu đứng yên tới hết năm 2026. Nếu một trong các mặt hàng này điều chỉnh, dư địa 0,64 điểm phần trăm trong bảng trên sẽ bị thu hẹp ngay.
Nguồn tham khảo
- Cục Thống kê: “Thông cáo báo chí về tình hình giá tháng Chín, quý III và 9 tháng năm 2026” (3/10/2026)
- Báo Chính phủ: “Giá xăng E10 giảm hơn 1.800 đồng/lít” (22/10/2026)
- Báo Chính phủ: “14 thương nhân đầu mối xăng dầu giảm 300-350 đồng/lít so với giá điều hành” (22/10/2026)
- Báo Chính phủ: “Khẩn trương trình Chính phủ dự thảo Nghị định thay thế Nghị định 83 về kinh doanh xăng dầu trước 10/11/2026” (21/10/2026)
- Báo Chính phủ: “Quốc hội thông qua Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2026” (13/11/2025)
- Thời báo Tài chính Việt Nam: “Điều hành giá 3 tháng cuối năm: Kiểm soát lạm phát trước nhiều sức ép” (9/10/2026)
- VnExpress: “Giá dầu Brent chạm mốc 115 USD mỗi thùng” (23/10/2026)
- 24HMoney (WiGroup): “WiGroup: Lạm phát tháng 10 cao hơn dự báo?” (13/10/2026)
- PetroTimes: “Giữ ổn định giá xăng dầu, kiểm soát lạm phát ở mức 4,5%” (6/10/2026)
- VnExpress: “Lãi suất tiết kiệm đã tăng 11 tháng liên tiếp” (23/10/2026)
