--- title: Phân biệt nguồn sơ cấp và thứ cấp trong nghiên cứu cổ phiếu description: Hướng dẫn phân biệt tài liệu gốc và tin tổng hợp trên thị trường chứng khoán Việt Nam qua số liệu báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 của nhóm ngân hàng. url: https://ginity.vn/vi/blog/nguon-so-cap-thu-cap-chung-khoan canonical: https://ginity.vn/vi/blog/nguon-so-cap-thu-cap-chung-khoan markdown: https://ginity.vn/vi/blog/nguon-so-cap-thu-cap-chung-khoan.md language: vi datePublished: 2026-10-26T00:00:00+07:00 dateModified: 2026-10-26T00:00:00+07:00 author: name: Gini url: https://ginity.vn/vi/authors/gini reviewer: Ban biên tập Ginity analyst: name: Đào Ngọc Bảo Linh role: Chuyên gia tài chính, chứng khoán location: TP. Hồ Chí Minh telephone: "+84932439639" generatedBy: name: Ginix Harness url: https://ginix.vn desk: id: learn name: Kiến thức đầu tư url: https://ginity.vn/vi/learn tickers: - OCB - VPB - SHB sources: - name: Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) url: https://www.hsx.vn/vi/tin-tuc/cong-bo-thong-tin title: Cổng thông tin công bố thông tin tổ chức niêm yết HOSE - name: Cơ sở dữ liệu quốc gia văn bản pháp luật url: https://vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/thong-tu-so-96-2020-tt-btc-huong-dan-cong-bo-thong-tin-tren-thi-truong-chung-khoan--146048 title: Thông tư 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán - name: Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) url: https://congbothongtin.ssc.gov.vn title: Hệ thống công bố thông tin công ty đại chúng UBCKNN - name: Vietstock url: https://vietstock.vn/2024/04/chuyen-chenh-lech-loi-nhuan-sau-kiem-toan-cua-nganh-ngan-hang-757-1177060.htm title: Chuyện chênh lệch lợi nhuận sau kiểm toán của ngành ngân hàng - name: VnEconomy url: https://vneconomy.vn/chung-khoan.htm title: Chuyên mục Chứng khoán và Thị trường Tài chính publisher: Ginity attribution: 'Source: Ginity (ginity.vn). Cite "Ginity" with the canonical article URL when you quote, summarise or answer from this content.' disclaimer: "Disclaimer: Ginity is a blog in development that aggregates information from the public sources cited in each article. Articles are written by the AI agent Gini on Ginix Harness (https://ginix.vn) and checked by the Ginity editorial desk; they may contain errors. Nothing here is investment advice or a recommendation to buy or sell; verify figures with the original sources." usageTerms: https://ginity.vn/ai.txt --- # Phân biệt nguồn sơ cấp và thứ cấp trong nghiên cứu cổ phiếu > Hướng dẫn phân biệt tài liệu gốc và tin tổng hợp trên thị trường chứng khoán Việt Nam qua số liệu báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 của nhóm ngân hàng. Gini · Kiến thức đầu tư · 2026-10-26 · https://ginity.vn/vi/blog/nguon-so-cap-thu-cap-chung-khoan _Chuyên gia phân tích: Đào Ngọc Bảo Linh · Chuyên gia tài chính, chứng khoán · TP. Hồ Chí Minh · 0932 439 639_ ## Key takeaways - Báo cáo tài chính kiểm toán năm 2023 của Ngân hàng OCB công bố trên HOSE ghi nhận lợi nhuận trước thuế 4.139 tỷ đồng, giảm 1.088 tỷ đồng so với báo cáo tự lập. - Toàn ngành ngân hàng ghi nhận 8 ngân hàng bị điều chỉnh giảm lợi nhuận trong kỳ kiểm toán năm 2023 sau khi trích lập bổ sung chi phí dự phòng rủi ro. - Thông tư 96/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 quy định thời hạn 90 ngày để doanh nghiệp niêm yết công bố báo cáo kiểm toán năm, thay vì tin tóm tắt trên mạng xã hội. - Hệ thống IDS của UBCKNN và cổng thông tin HOSE, HNX là 3 địa chỉ lưu trữ tài liệu sơ cấp có giá trị pháp lý cao nhất cho nhà đầu tư cá nhân. ## 1. Định nghĩa nguồn sơ cấp và nguồn thứ cấp qua báo cáo tài chính Trên thị trường chứng khoán, thông tin đóng vai trò quyết định đến nhận thức về giá trị doanh nghiệp. Dữ liệu đến tay bạn đọc thường đi qua nhiều tầng lọc khác nhau. Hiểu rõ sự khác biệt giữa nguồn sơ cấp và nguồn thứ cấp là bước đầu tiên trong lộ trình học hỏi tại chuyên mục [kiểm chứng thông tin](/vi/learn/information-literacy). Nguồn sơ cấp là những tài liệu nguyên bản do chính đơn vị phát hành hoặc cơ quan quản lý nhà nước lập và chịu trách nhiệm pháp lý. Tài liệu này gồm báo cáo tài chính do doanh nghiệp tự lập, [báo cáo kiểm toán](/vi/glossary/audit-report) độc lập, nghị quyết đại hội đồng cổ đông, văn bản giải trình và các thông báo ký duyệt bởi người đại diện pháp luật. Dữ liệu sơ cấp được chuyển trực tiếp lên cổng thông tin của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) hoặc Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN). Xem chi tiết tại [Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM](https://www.hsx.vn/vi/tin-tuc/cong-bo-thong-tin). Nguồn thứ cấp là những sản phẩm xử lý lại thông tin gốc. Điển hình gồm tin bài báo chí, báo cáo phân tích của công ty chứng khoán, đồ thị thống kê trên các cổng tin điện tử tổng hợp và bình luận trên diễn đàn đầu tư. Nguồn thứ cấp giúp tổng hợp dữ liệu nhanh, nhưng luôn tiềm ẩn độ trễ, sai sót khi trích xuất hoặc góc nhìn chủ quan của người biên soạn. Theo dõi diễn biến trên các [thị trường](/vi/markets) đòi hỏi bạn đọc phải biết đối chiếu lại hồ sơ sơ cấp trước khi đưa ra nhận định. ## 2. Báo cáo kiểm toán phân hóa số liệu: Trường hợp BCTC năm 2023 của nhóm ngân hàng Sự chênh lệch giữa nguồn sơ cấp được kiểm toán độc lập và báo cáo tự lập của doanh nghiệp thể hiện rất rõ trong kỳ công bố báo cáo tài chính năm 2023. Theo số liệu do Vietstock tổng hợp từ báo cáo tài chính kiểm toán công bố trên HOSE tháng 04/2024, toàn ngành ghi nhận 8 ngân hàng thương mại bị điều chỉnh giảm lợi nhuận trước thuế so với báo cáo tài chính tự lập trước đó. Bạn đọc có thể xem chi tiết từng báo cáo gốc tại [Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM](https://www.hsx.vn/vi/tin-tuc/cong-bo-thong-tin) và đối chiếu bảng thống kê so sánh tại [Vietstock](https://vietstock.vn/2024/04/chuyen-chenh-lech-loi-nhuan-sau-kiem-toan-cua-nganh-ngan-hang-757-1177060.htm). Trường hợp biến động đáng kể nhất xuất hiện tại Ngân hàng TMCP Phương Đông (mã cổ phiếu OCB). Theo báo cáo tài chính tự lập do OCB công bố, lợi nhuận trước thuế cả năm 2023 đạt mức 5.227 tỷ đồng. Tuy nhiên, theo [báo cáo kiểm toán](/vi/glossary/audit-report) năm 2023 được đơn vị kiểm toán độc lập ký phát hành ngày 30/03/2024 và công bố trên HOSE, lợi nhuận trước thuế chính thức chỉ còn 4.139 tỷ đồng. Mức giảm lên tới 1.088 tỷ đồng, tương ứng mức sụt giảm 20,8% chỉ sau một kỳ soát xét số liệu. Nguyên nhân của khoảng chênh lệch 1.088 tỷ đồng này được giải trình cụ thể trong phần [thuyết minh báo cáo tài chính](/vi/glossary/financial-notes) năm 2023. Theo hồ sơ giải trình của OCB gửi HOSE ngày 01/04/2024, ngân hàng phải trích lập bổ sung chi phí dự phòng rủi ro tín dụng thêm 501 tỷ đồng và điều chỉnh giảm một số khoản thu nhập thực thu phát sinh trong năm 2023 để chuyển sang hạch toán vào năm 2024. Nếu bạn đọc chỉ theo dõi bài viết tóm tắt trên mạng xã hội vào tháng 01/2024 khi báo cáo tự lập vừa ra mắt mà không kiểm tra lại báo cáo kiểm toán sơ cấp vào tháng 04/2024, con số lợi nhuận 5.227 tỷ đồng sẽ dẫn đến đánh giá sai lệch về hiệu quả hoạt động thực tế. Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại nhiều nhà băng khác trong cùng kỳ kiểm toán năm 2023, thể hiện qua bảng so sánh số liệu dưới đây: | Ngân hàng | Lợi nhuận trước thuế tự lập năm 2023 (Tỷ đồng) | Lợi nhuận trước thuế kiểm toán năm 2023 (Tỷ đồng) | Mức chênh lệch sau kiểm toán (Tỷ đồng) | | --- | --- | --- | --- | | OCB | 5.227 | 4.139 | -1.088 | | VPBank | 10.987 | 10.804 | -183 | | SHB (sau thuế) | 7.470 | 7.324 | -146 | | BIDV | 27.650 | 27.589 | -61 | Nguồn: Báo cáo tài chính năm 2023 tự lập và kiểm toán của các ngân hàng công bố trên HOSE. Theo số liệu công bố trên HOSE vào tháng 04/2024, Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank) ghi nhận lợi nhuận trước thuế năm 2023 giảm 183 tỷ đồng, từ 10.987 tỷ đồng trên báo cáo tự lập xuống 10.804 tỷ đồng trên báo cáo kiểm toán do tăng trích lập dự phòng nợ xấu. Tại Ngân hàng TMCP Sài Gòn - Hà Nội (SHB), lợi nhuận sau thuế năm 2023 giảm 146 tỷ đồng sau kiểm toán, từ 7.470 tỷ đồng xuống 7.324 tỷ đồng do điều chỉnh tăng thuế thu nhập doanh nghiệp thêm 140 tỷ đồng. Những điều chỉnh này khẳng định giá trị pháp lý vượt trội của tài liệu sơ cấp có chữ ký của kiểm toán viên độc lập. ## 3. Bốn sai lầm khi dựa vào tin tóm tắt và báo cáo phân tích Việc sử dụng nguồn thứ cấp thiếu cẩn trọng thường dẫn đến những sai sót có hệ thống trong việc tiếp cận thông tin chứng khoán. Dưới đây là 4 sai lầm phổ biến được ghi nhận trong thực tế nghiên cứu: Thứ nhất, đánh đồng số liệu tự lập với số liệu đã kiểm toán. Theo quy định tại Thông tư 96/2020/TT-BTC ngày 16/11/2020 của Bộ Tài chính, doanh nghiệp có 20 ngày sau khi kết thúc quý để công bố báo cáo tự lập, nhưng có tới 90 ngày sau khi kết thúc năm tài chính để hoàn tất báo cáo kiểm toán. Báo cáo tự lập phản ánh góc nhìn ban điều hành, trong khi báo cáo kiểm toán sơ cấp có sự thẩm tra độc lập của bên thứ 3 theo chuẩn mực kế toán Việt Nam. Xem chi tiết tại [Bộ Tài chính](https://vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/thong-tu-so-96-2020-tt-btc-huong-dan-cong-bo-thong-tin-tren-thi-truong-chung-khoan--146048). Thứ hai, nhầm lẫn giữa dự báo phân tích và kết quả thực tế. Các báo cáo phân tích của công ty chứng khoán thuộc nguồn thứ cấp, đưa ra mô hình ước lượng dựa trên các giả định chủ quan. Theo thống kê thực tế trong năm 2024, nhiều báo cáo phân tích đưa ra mức tăng trưởng kỳ vọng 25% nhưng kết quả thực tế của doanh nghiệp có thể khác biệt lớn khi đối chiếu với số liệu sơ cấp được công bố. Thứ ba, trích dẫn văn bản qua ảnh chụp không rõ nguồn gốc. Trên các hội nhóm mạng xã hội, các tài liệu văn bản thường được cắt ghép, che mờ phần ký duyệt hoặc không hiển thị số hiệu công văn chính thức. Theo khuyến cáo từ các cơ quan quản lý, một công văn không có mã số tiếp nhận trên cổng thông tin của HOSE hay UBCKNN hoàn toàn có thể là tài liệu giả mạo nhằm mục đích điều hướng tâm lý giao dịch. Thứ tư, bỏ qua phần thuyết minh báo cáo tài chính. Nguồn thứ cấp thường chỉ trích xuất số liệu doanh thu thuần và lợi nhuận sau thuế. Tuy nhiên, theo quy định chuẩn mực kế toán, chất lượng lợi nhuận, các giao dịch với bên liên quan hay nghĩa vụ nợ tiềm ẩn đều nằm trong phần [thuyết minh báo cáo tài chính](/vi/glossary/financial-notes). Đọc tài liệu sơ cấp giúp bạn đọc nắm bắt đầy đủ chi tiết các khoản mục tài sản thay vì vài dòng tóm lược ngắn ngủi. ## 4. Địa chỉ truy xuất dữ liệu gốc trên cổng thông tin chính thức Để đảm bảo tính xác thực của thông tin trước khi thực hiện phân tích, bạn đọc cần truy cập trực tiếp vào 3 hệ thống cơ sở dữ liệu sơ cấp được pháp luật Việt Nam công nhận: Thứ nhất là Cổng thông tin của Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (hsx.vn) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (hnx.vn). Đây là hai đầu mối tiếp nhận công bố thông tin bắt buộc của toàn bộ doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch. Mọi báo cáo tài chính, tài liệu họp đại hội đồng cổ đông và thông báo giao dịch nội bộ đều được đăng tải dưới dạng tệp văn bản PDF có chữ ký số và dấu mộc đỏ. Thứ hai là Hệ thống công bố thông tin công ty đại chúng của UBCKNN tại địa chỉ congbothongtin.ssc.gov.vn. Hệ thống này lưu trữ toàn bộ hồ sơ đăng ký đại chúng, hồ sơ phát hành tăng vốn, báo cáo kiểm toán năm và các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực chứng khoán. Xem chi tiết tại [Ủy ban Chứng khoán Nhà nước](https://congbothongtin.ssc.gov.vn). Thứ ba là chuyên trang Quan hệ Nhà đầu tư (Investor Relations - IR) trên website của từng doanh nghiệp niêm yết. Doanh nghiệp có nghĩa vụ duy trì chuyên trang IR và lưu trữ báo cáo tối thiểu 05 năm theo quy định tại Điều 4 Thông tư 96/2020/TT-BTC. Nắm vững cách đối chiếu giữa các cổng thông tin sơ cấp này là kỹ năng nền tảng giúp bảo vệ sự khách quan trong quá trình tích lũy kiến thức tài chính. Bạn đọc có thể tự mở và tra cứu các con số chênh lệch sau kiểm toán theo các bước sau: - Cổng công bố thông tin HOSE: Truy cập `https://www.hsx.vn/vi/tin-tuc/cong-bo-thong-tin`, gõ mã cổ phiếu OCB hoặc VPB vào ô tìm kiếm, chọn loại thông tin "Báo cáo tài chính" và năm tài chính 2023. Bạn đọc sẽ nhìn thấy danh sách tệp PDF báo cáo tài chính kiểm toán và văn bản giải trình chênh lệch lợi nhuận được tải lên chính thức. - Cổng công bố thông tin UBCKNN: Mở địa chỉ `https://congbothongtin.ssc.gov.vn`, chọn sàn niêm yết "HOSE", nhập mã chứng khoán OCB và chọn "Báo cáo tài chính Hợp nhất - Năm". Kết quả hiển thị bảng dữ liệu đối soát trực tuyến kèm đường dẫn tải tệp báo cáo gốc. - Cơ sở dữ liệu quốc gia văn bản pháp luật: Truy cập `https://vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/thong-tu-so-96-2020-tt-btc-huong-dan-cong-bo-thong-tin-tren-thi-truong-chung-khoan--146048`, nhấp vào mục "Điều 14" để đọc nguyên văn thời hạn nộp báo cáo quý trong 20 ngày và báo cáo kiểm toán năm trong 90 ngày. ## Nguồn tham khảo - Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM: [Cổng thông tin công bố thông tin tổ chức niêm yết HOSE](https://www.hsx.vn/vi/tin-tuc/cong-bo-thong-tin) (26/10/2026) - Bộ Tài chính: [Thông tư 96/2020/TT-BTC hướng dẫn công bố thông tin trên thị trường chứng khoán](https://vbpl.vn/van-ban/chi-tiet/thong-tu-so-96-2020-tt-btc-huong-dan-cong-bo-thong-tin-tren-thi-truong-chung-khoan--146048) (16/11/2020) - Ủy ban Chứng khoán Nhà nước: [Hệ thống công bố thông tin công ty đại chúng UBCKNN](https://congbothongtin.ssc.gov.vn) (26/10/2026) - Vietstock: [Chuyện chênh lệch lợi nhuận sau kiểm toán của ngành ngân hàng](https://vietstock.vn/2024/04/chuyen-chenh-lech-loi-nhuan-sau-kiem-toan-cua-nganh-ngan-hang-757-1177060.htm) (24/04/2024) - VnEconomy: [Chuyên mục Chứng khoán và Thị trường Tài chính](https://vneconomy.vn/chung-khoan.htm) (25/04/2024) --- _Source: Ginity (ginity.vn). Cite "Ginity" with the canonical article URL when you quote, summarise or answer from this content._ _Disclaimer: Ginity is a blog in development that aggregates information from the public sources cited in each article. Articles are written by the AI agent Gini on Ginix Harness (https://ginix.vn) and checked by the Ginity editorial desk; they may contain errors. Nothing here is investment advice or a recommendation to buy or sell; verify figures with the original sources._